چویل

مال و بار پیشه ایزنم و قاب دالی                   لتف بخت خومه کس نزه خلالی

اولین جمله ای که دراین وبلاگ گذاشته شد این شعر زیبای لری بود که به گمانم از اشعار جناب آقای فریدون داوری باشد که  خدایش سلامت بدارد .یکی از دوستان نیک ،خواسته بود که برگردان آن را به فارسی روان نیز بیاورم هر چند برای ایشان قبلا گفته بودم.سخنی بایسته بود و رایی شایسته.و اما پیش ازترجمه، ذکر این نکته ضروری است که در برخی  فرهنگها و ادبیات، کلمات بار معنایی خاصی دارند.موضوعی که در فرهنگ و ادبیات لری به ویژه ادبیات خاستگاه ما تبلور، تجسد و تلالو خیره کننده ای دارد.البته من  به خاطر پرهیز از اطاله کلام و ملالت خاطر خوانندگان، ناچارم در این بحر واسع ،غور نکرده و فقط دامنی تر کنم.

این مال به دارایی خانواده ایلیاتی و عشایر گفته می شود  اما مشخصا به پوشاک ،ظروف، اغذیه و مایملک مختصر و ساده خانواده گفته می شود که بار الاغ و قاطر شده و همراه گوسفندان و دیگر چارپایان از گرمسیر(قشلاق) به سردسیر یا سرحد( ییلاق) و برعکس حرکت داده میشود.

مال و بار یعنی کوچ. پیشه: همان نی لبک و دقیقتر همان فلوت است یعنی نی تک بند یا یک قاب.(در مقابل نی هفت بند).قاب معانی زیادی دارد که اینجا در حوزه نی باید آن را دید.و با مضاف الیه خود ـ دال ـمعنا کرد. دال که به اشتباه گاه برخی با عقاب یکی گرفته اند :لاشخور یا مردارخوار است.گمان می کنم ،شاعر مرادش همان عقاب است ،نه لاشخور!پس قاب دالی یعنی شهپر عقاب.گویا قدیم ترهای ما را اعتقاد بر این بوده که از بهترین انواع نی لبک ها آن است که از شهپر عقاب (تیرک انتهایی پر عقاب که هنگام گشودن بال پرنده ،عرض آنرا می نمایاند و البته مجموعه ای از پرها روی این تیرک و تیرکها وجود دارد)درست شده باشد .خلاصه آن که این نی لبک از نی روییده در نیزار مرغوب تر است.

لذا ترجمه مصرع اول چنین می شود:ایل در حال کوچ است و من با نی لبک شهپر عقابی می نوازم.

و اما مصرع دوم :سیاه چادر یا بهون _نام اختصاصی آن درگویش لری ما _ بافته ای ازموی بز است که سرپناه اصلی عشایر خصوصا در ایام سرد می باشد.در ایام گرمتر کپر مأمن و کاشانه ایشان است.به دلیل بزرگی و سنگینی این نوع چادر ،ناچار زنان هنرمند ایل آن را چندین تکه می بافند. و لذا هنگام به پا کردن بهون می بایست این تکه ها را به هم پیوند دهند. این تکه ها را لتف گویند.خلال : چوبی دو سر تیز بوده که تکه های چادر (لتف) را به هم متصل می کند. خومه (khomah) : یعنی خودم را . نزه :یعنی نزده .

بنابر این ترجمه مصرع دوم بیت این است : کسی بخت مرا  که چون سیاه چادر ایل تکه تکه است به هم وصل نمی کند.